Als woorden tekortschieten: voelen, verbinden en groeien via muziektherapie
Op 1 oktober 2026, Internationale Dag van de Muziek, zetten we muziektherapie in de kijker. Want muziek doet meer dan ontspannen, raken of verbinden. Binnen de geestelijke gezondheidszorg kan ze ruimte geven aan gevoelens en ervaringen die soms moeilijk onder woorden te brengen zijn. Muziektherapeuten Sabrina en Pieter vertellen hoe muziek zorgvragers helpt om te voelen, te verbinden en te groeien.
Een liedje dat je instant vrolijk maakt, muziek die je afspeelt om tot rust te komen, een melodie die een herinnering oproept… Muziek laat niemand onbewogen en raakt direct onze emoties. Muziek is niet weg te denken uit ons dagelijks leven. Soms beleef je muziek alleen, maar muziek kan mensen ook sterk met elkaar verbinden. Bovendien hangt muziek nauw samen met identiteit.
Net omdat muziek zo vertrouwd en niet-bedreigend aanvoelt, biedt het een veilige en laagdrempelige ingangspoort om therapeutisch mee aan de slag te gaan. “Muziek maakt voelbaar en deelbaar wat met woorden alleen vaak moeilijk te vatten is. En dat gebeurt samen, in het moment zelf,” zegt muziektherapeute Sabrina.
Samen met haar collega Pieter zet ze muziek in om zorgvragers te helpen intense emoties en een veelheid aan gedachten te verkennen, te uiten en te verwerken, en zo ruimte te scheppen voor persoonlijke groei.
“Muziek is een uiting van emoties en gebeurtenissen. Dat moet niets groots zijn. Het kan een slechte dag zijn geweest. De muziek laat je dat nog beter voelen. Muziek laat voelen.” (zorgvrager)
Muziek is het middel, niet het doel
Muziek kan op zich uiteraard therapeutisch werken, maar dat maakt van muziek nog geen therapie. Dat gebeurt pas wanneer je muziek doelgericht inzet, binnen een therapeutische relatie, rekening houdend met de behoeften en doelen van de zorgvrager. De therapeut speelt daarin een essentiële rol: die biedt houvast en ruimte waar nodig, bewaakt grenzen en helpt de zorgvrager om muzikale ervaringen te begrijpen en onder woorden te brengen.
Soms wordt er geluisterd, maar evengoed gezongen, geïmproviseerd of samen gespeeld. Je hoeft ook niet muzikaal te zijn. Het gaat niet over een mooie uitvoering, maar over wat je ervaart tijdens het musiceren. “Muzikale voorkennis kan soms zelfs remmend werken. Een muzikant is geoefend om iets juist te doen, maar het kan ook fijn zijn om eens zo lelijk mogelijk te spelen.”
“Muziek brengt herinneringen naar boven. Muziek zorgt voor een tijdlijn in mijn leven.” (zorgvrager)
"Music holds me together." (zorgvrager)
Muziek als taal voor wat geen woorden kent
In de geestelijke gezondheidszorg speelt taal een belangrijke rol. We proberen te vertellen hoe we ons voelen, waar we mee worstelen, wat ons overkomt. Daar taal aan geven is niet altijd eenvoudig. Soms zijn de woorden er niet (meer) of nog niet. En soms heeft iemand het zelfs opgegeven om te spreken. "Muziek kan een eerste taal geven aan wat moeilijk te verwoorden is. In die zin werkt muziek pre-verbaal: het gaat vooraf aan het woord.” Daarom is muziek een ideale brug. Met wat er via de muziek naar boven komt, kan de psycholoog nadien verder aan de slag. “Die koppeling van gevoelens, naar ervaring en naar woorden is een heel belangrijk onderdeel van de therapie.”
“In muziek kan je jezelf terugvinden. Je herkent je in bepaalde stukken tekst en gebeurtenissen waarover ze zingen.” (zorgvrager)
Uit je hoofd, in je lichaam en in contact
Muziek kan je niet enkel horen, maar ook lichamelijk ervaren. Denk aan een bas die je voelt trillen, of meebewegen op het ritme. “De trillingen, ritmes en klanken richten de geest op één iets. Je komt als het ware in een soort bad terecht dat puur en kalmerend werkt en waar het rationele denken wegebt. Net dat lichamelijke karakter maakt van muziek een ideaal medium om lichaam en geest op één lijn te brengen. Zo kan je niet alleen dichter bij jezelf komen, maar ook verbinden met anderen.”
Daarnaast werkt muziek ook regulerend. "Muziek kan activeren maar evengoed rust brengen, naargelang wat je nodig hebt op dat moment. Muziek is een bad vol emoties: ontspanning, vreugde, agitatie, boosheid… Via muziektherapie leren zorgvragers ook welke muziek helpend is en welke net niet.”
“Het is niet dat ik basgitaar wil leren spelen. Maar basgitaar spelen tijdens de groep sessies helpt me wel om contact te maken met de anderen in de muziek. En dat doet zo een deugd.” (zorgvrager)
Motiverend leren via de ervaring
Spelenderwijs, al musicerend, gaan zorgvragers vanuit de ervaring zelf aan de slag met thema’s die ook buiten het muzieklokaal spelen: laat ik mij dragen door de groep of durf ik mij laten horen? Kan ik afstemmen op de ander? Wat gebeurt er als ik de controle loslaat? Dat gebeurt steeds in en met de muziek, vaak zonder dat mensen zich er zelfs bewust van zijn. “Er is veel ruimte voor experimenteren en durven uit je comfortzone te treden, maar ook voor loslaten. Zeker bij emotieregulatiestoornissen kan je via de flow van muziek loskomen van piekergedachten, of de angst om fouten te maken.”
Het helpt daarbij ook dat muziek vergankelijk is: een ‘valse’ noot is ook meteen weer weg. “Dat kan heel bevrijdend werken voor iemand die heel erg perfectionistisch is of kritisch voor zichzelf.”
“Muziek brengt me zoveel. Het maakt me rustig, maar geeft me ook een adrenalineshot. Zonder muziek zou ik niet kunnen leven.” (zorgvrager)
Geen wondermiddel – wel een andere ingang
Muziektherapie is altijd maatwerk. Voor sommige zorgvragers kan muziek juist te overweldigend binnenkomen. Ze raken overspoeld. Maar ook daar kan je in alle voorzichtigheid therapeutisch mee aan de slag.
Ook de doelstelling van de muziektherapie verschilt sterkt van persoon tot persoon. Voor de ene zorgvrager gaat het over emotieregulatie, voor de andere om contact maken, zich durven tonen, perfectionisme en dwang loslaten of gevoelens leren herkennen en benoemen. Muziektherapie zet de unieke kracht van muziek doelbewust in om een plek te creëren waar iemand kan voelen, ervaren, proberen, verbinden, leren, groeien, en ook praten. Muziek is iets alledaags dat binnen een therapeutische context een bijzondere betekenis kan krijgen.
“Muziek spelen maakt me blij. Samen spelen is leuker. Want met andere mensen erbij geeft dat zo een onbeschrijfelijk satisfying gevoel wanneer plots alles zo samenklinkt.” (zorgvrager)
WIST JE DAT…
Er ook een biologische verklaring is voor de helende kracht van muziek? Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat muziek stoffen in de hersenen vrijmaakt, die een effect hebben op hoe we ons voelen. Het stresshormoon cortisol daalt, terwijl dopamine (het beloningshormoon), oxytocine (het verbindingshormoon) en endorfine (pijnstillend hormoon) stijgen.
