Een nieuwe leefgroep voor jongeren met schoolweigeringsproblematiek: bouwen op het netwerk, bewegen naar herstel
Steeds meer kinderen en jongeren worstelen met schoolweigering: de stap naar de klas voelt te groot, waardoor ze een tijdje niet meer naar school gaan. Bij De Kaap, de afdeling voor kinderen en jongeren binnen KARUS, groeit de werking mee. Het team zoekt er samen met scholen, ouders en het bredere netwerk naar manieren om kinderen opnieuw in beweging te brengen.
In april 2025 kreeg de afdeling een nieuwe impuls met de opstart van leefgroep 5, voor kinderen tussen 10 en 14 jaar. De dagbehandeling vormt een krachtig kader om jongeren stap voor stap aansluiting te laten vinden, niet alleen bij onderwijs, maar ook bij het leven daarbuiten.
Nele Van Driessche, psycholoog bij De Kaap richtte 9 jaar geleden samen met collega’s bij De Kaap de eerste leefgroep voor dagbehandeling op. Ook nu zette ze haar schouders mee onder de opstart van leefgroep 5. Ze vertelt hoe kinderen en jongeren stap voor stap opnieuw aansluiting kunnen vinden, niet alleen bij onderwijs, maar ook bij het leven daarbuiten.
Nele zag enorm veel enthousiasme en gedrevenheid bij een nieuw team van collega’s. “Een opstart is veel werk, een nieuw therapieprogramma opzetten vraagt tijd en een nieuw samengesteld team doen draaien rekent op verbinding. De eerste twee à drie maanden waren erg pittig. Het is een grote verandering voor iedereen. Waar stille en introverte pubers van leefgroep 4 (14 tot 18 jaar) hun eigen aanpak vragen, zijn het in leefgroep 5 (10 tot 14 jaar) hevige brokjes energie die je probeert te begrijpen, te aanvaarden en graag te zien. En dan kan je samen aan de slag.”
Lees verder onder de foto.
“We creëren een eerste oefenmoment om stapjes naar buiten te zetten”
Schoolweigering is niet nieuw binnen De Kaap. De manier waarop die begeleiding vorm krijgt, groeit mee. “We zien de laatste jaren een sterke toename van het aantal vragen rond schoolweigering en dat het om steeds jongere kinderen gaat. Door het opstarten van een extra leefgroep bereiken we een grotere groep. We kunnen nog meer op maat werken en beter afstemmen op leeftijdsgebonden ontwikkelingsnoden.”
De twee leefgroepen verschillen in leeftijd, maar hebben een parallelle werking, met een therapieprogramma, leefgroepactiviteiten en ziekenhuisschool. “De bedoeling is dat we naar buiten toewerken. We gaan een traject met hen aan, waarbij we geleidelijk aan dagbehandeling afbouwen en iets anders weer opbouwen. Als het mogelijk is, biedt dagbehandeling heel veel ontwikkelingskansen.”
“Dagbehandeling is geen light-versie. Het vraagt veel veerkracht en inzet van jongeren én hun context."
Kinderen en jongeren die bij De Kaap toekomen, zijn vaak stilgevallen. Ze kampen met schoolweigering en een psychiatrische problematiek, waarvoor ambulante hulp ontoereikend is. Niet alleen school is weggevallen, ook hobby’s, sociale contacten en dagelijkse routines of activiteiten zijn vaak verdwenen.
“De dagbehandeling biedt in dat opzicht een unieke tussenruimte en goed kader. Het aantal dagen dat ze naar De Kaap komen is afhankelijk van hun traject en waar het kind of de jongere zich op een persoonlijk pad bevindt. Zo blijft de buitenwereld ook veel meer aanwezig. Het komen en gaan, op tijd opstaan, onderweg zijn, is al een oefening op zich. Geleidelijk aan proberen we opnieuw te verbinden met school en vrije tijd.
Lees verder onder de foto.
“De voorspelbare en veilige bubbel wordt doorbroken.”
Schoolweigering ontwikkelt zich vaak op kantelmomenten. De overgang van lagere school naar het middelbaar onderwijs is een kwetsbare fase waarin de voorspelbare wereld van één leerkracht en een vaste klasgroep wordt ingeruild voor een meer abstracte en complexe leefwereld.
Daarom werd in De Kaap gekozen om bestaande leefgroep (12 tot 18 jaar) te splitsen en een nieuw team op te starten voor kinderen van 10 tot 14 jaar. Het laat toe om methodieken beter af te stemmen, met meer speelsheid en op maat van hun ontwikkeling. “De dynamiek binnen een leefgroep kan zowel steunend als uitdagend. Maar de kracht van de groepsdynamiek kan je als hefboom gebruiken. Het is mooi om kinderen te zien groeien en opnieuw een sociale identiteit te zien vinden. Ze hebben hier een veilig oefenterrein om daarna weer stapjes naar buiten te kunnen zetten.”
“We zetten voor alles een eerste stapje vast, en houden dat even aan.”
De ziekenhuisschool is een belangrijk onderdeel in het traject, waar kinderen en jongeren starten via projectwerking. Op basis van hun interesses gaan ze bakken, tuinieren, programmeren… De klassieke lesvormen en -inhoud worden vervangen door ervaringsgericht leren, met de interesses van het kind als vertrekpunt.
In samenspraak met ouders, de thuisschool en het kind wordt vervolgens een schoolplan opgemaakt. Dat plan groeit stap per stap mee. “Zonder in een laddersysteem te denken. Want met zicht op het volledige plan zet een kind met schoolweigering zelfs geen eerste stap. We zetten voor alles een eerste stapje vast, houden dat even aan, zetten het om in de praktijk en gaan evalueren. Wat kan De Kaap, de ouders, het kind, de school doen? Daarna gaan we pas naar een volgende stap en zo ontrolt er zich een schools plan, zonder dat het op voorhand vastligt.”
“Het is niet zo dat behandeling stopt en je de dag erna weer naar school gaat.”
Het is een zoektocht naar een haalbaar en duurzaam schools traject. In de thuisschool worden leerkrachten en klasgroepen betrokken via gesprekken, scholenoverleg of klasbezoeken. Het team van De Kaap gaat mee in overleg, helpt bruggen bouwen en zet in op herstel van verbinding.
“Verbinding en begrip zijn heel belangrijk, daar moet je mee aan de slag, niet alleen voor de jongere en het gezin, maar ook naar de school toe. We gaan in gesprek met de klas, dat werkt altijd goed. Het is echt mooi om te zien hoe zorgend kinderen en jongeren voor elkaar zijn. Ook voor de school en het lerarenteam willen we een klankbord zijn. We willen hen mentaliseren en sensibiliseren, tijdens een pedagogische studiedag, een klassenraad... Daar merken we heel veel goodwill. Chapeau voor wat scholen vandaag doen, dat is zeker niet gemakkelijk.”
KARUS maakt deel uit van een regionale denkgroep, die samen met VITAZ (ziekenhuizen regio Waasland), HoGent (Hogeschool), CLB (Centrum voor Leerlingenbegeleiding) en RADAR (netwerk geestelijke gezondheid kinderen en jongeren Oost-Vlaanderen) hun expertise delen. Vanuit die groep worden vormingen voorzien voor CLB en leerkrachten, zorgcoördinatoren, hulpverleners... De boodschap is helder: niet elke schoolweigeraar heeft nood aan psychiatrie. Veel kan al gebeuren in de eerste en tweede lijn.
Lees verder onder de foto.
“Je moet niet wachten op dé expert om het op te lossen.”
Je hoeft geen expert te zijn om met schoolweigering aan de slag te gaan. We willen onze expertise hierover zo ruim mogelijk uitdragen, om te laten zien hoe je schoolweigeringen kan bekijken en begrijpen.
“Niet alle schoolweigeraars hebben nood aan therapie. Met een heel goed schools plan, veel begrip en erkenning, maar ook grenzen en verwachtingen kom je al heel ver. Er zit een enorme kracht in het netwerk rond de schoolweigeraar. En vaak zoeken mensen te ver naar ‘dat netwerk’. Het zit soms dichterbij: een zorgfiguur, een school, een CLB en een huisarts. Ook dit netwerk kan de verbinding met de school herstellen. En wanneer het nodig is kan een therapeut of orthopedagoog ingeschakeld worden. Maar in principe kan iedereen, vanuit verbinding en begrip, mee de eerste stap proberen zetten.
