Meer dan een mooie foto: de kracht van fototherapie
Een foto vertelt soms meer dan woorden. Daarom is fotografie binnen de beeldende therapie op afdeling Balans meer dan een creatieve activiteit. Zorgvragers met een angst- of stemmingsproblematiek gebruiken de camera om bewust stil te staan, hun omgeving met een andere blik te bekijken en gevoelens op een veilige manier te onderzoeken.
"Fototherapie is een mooie laagdrempelige en veilige manier om met emoties aan de slag te gaan", vertelt creatief therapeut Elisabeth Serrus.
Via foto's krijgen zorgvragers de kans om afstand te nemen van hun emoties. Omdat een foto vaak symbolisch of metaforisch werkt, voelt het minder confronterend dan rechtstreeks over gevoelens praten.
Geen vast doel
Opvallend is dat er vooraf geen vast therapeutisch doel wordt opgelegd.
"Voor de ene persoon is het een moment van rust en even uit het hoofd komen. Voor iemand anders brengt het orde in de chaos of zorgt het ervoor dat die opnieuw oog krijgt voor de omgeving. Iedereen beleeft het anders en daar speel je als therapeut op in."
De opdracht verschilt naargelang waar iemand in zijn of haar herstelproces staat. Soms ligt de nadruk op techniek en compositie, soms op emoties en betekenis.
Bewust leren kijken
Voor de deelnemers begint de sessie niet meteen met fotograferen. Eerst wandelen ze rustig rond om de omgeving in zich op te nemen. Pas daarna nemen ze foto's.
"We beperken hen tot vijf à acht foto's. Zo vermijden we dat ze lukraak beginnen klikken en worden ze uitgenodigd om bewust te kijken en weloverwogen keuzes te maken."
De foto's worden gemaakt met een klassiek fototoestel, niet met een smartphone. Zo zijn er minder afleidingen en kunnen deelnemers zich volledig concentreren op het kijken.
Kleine uitdagingen, grote stappen
Fototherapie gaat soms over het doorbreken van angst.
Zo kan een opdracht zijn om iemand op de campus aan te spreken met de vraag of diens hond gefotografeerd mag worden. Of om een kantoor binnen te stappen en toestemming te vragen om een foto te maken.
Voor veel mensen met angst- of stemmingsproblemen lijken dat kleine opdrachten, maar ze betekenen vaak een grote stap buiten de comfortzone.
Samen kijken, samen groeien
Na de fotosessie worden de beelden in groep bekeken. Die nabespreking vormt een belangrijk onderdeel van de therapie.
"Voor mensen die onzeker of angstig zijn, zijn de reacties van de groep vaak heel warm en ondersteunend. We nemen ook bewust de tijd om in stilte naar foto's te kijken. Dat zorgt ervoor dat beelden echt kunnen binnenkomen."
De groepsgesprekken gaan niet over de kwaliteit van een foto, maar over wat een beeld oproept. Door naar elkaars foto's te kijken, ontdekken deelnemers nieuwe perspectieven en ontstaan vaak spontane gesprekken over wat hen bezighoudt. Zo groeit een eenvoudige foto uit tot een aanleiding voor herkenning, verbinding en persoonlijke inzichten.
Een blik die verder reikt
Hoe verschillend die persoonlijke betekenis kan zijn, blijkt uit de foto's van een van de deelnemers. Elk beeld vertelt een eigen verhaal en laat zien hoe fotografie helpt om anders te kijken. Een eenvoudige fles wordt een tunnel met een kantelpunt, een warm kleurenspel verandert in een berglandschap en alledaagse voorwerpen krijgen een nieuwe betekenis.
Zoals de zorgvrager het zelf omschrijft: fotografie helpt om "de werkelijkheid om te buigen naar wat je zelf wilt zien". Misschien is dat wel de grootste kracht van fototherapie: niet alleen anders leren kijken naar de wereld, maar ook naar jezelf.
1.Een kantelpunt
Op het einde van de tunnel is een kantelpunt.
Sprekend voor de opname die eveneens een kantelpunt is.
(Zorgvrager)
"Foto's worden vaak een metafoor voor wat iemand doormaakt. Dat hoeft niet gestuurd te worden; die betekenis ontstaat spontaan."
(Elisabeth Serrus)
2.DE WERKELIJKHEID OMBUIGEN
Via foto's kan je de werkelijkheid ombuigen naar wat je zelf wilt zien.
Dit is een foto door een fles van een krant, maar het lijkt alsof ik op straat stond bij de man.
(zorgvrager)
Door anders te kijken, ontstaat een nieuwe werkelijkheid. Niet de techniek staat centraal, maar wat iemand in het beeld ontdekt.
3.schoonheid ontdekken
Door anders te kijken naar dingen kan je de schoonheid op een andere manier ervaren.
Je maakt het beeld los van het object.
(zorgvrager)
Fototherapie nodigt deelnemers uit om letterlijk stil te staan en met een open blik naar hun omgeving te kijken. Zo verschuift de aandacht van piekeren naar observeren.
4.berglandschap van warmte
Een Himalayazoutlamp wordt in de verbeelding een berglandschap. Deze foto laat zien hoe een alledaags voorwerp een heel nieuwe betekenis kan krijgen wanneer je er met een open blik naar kijkt.
5.een ander perspectief
"Door het perspectief te veranderen, ontstaan plots andere beelden waardoor ook nieuwe inzichten kunnen ontstaan."
(Zorgvrager)
Een andere invalshoek verandert niet alleen de foto, maar kan ook een andere kijk op de werkelijkheid en op jezelf brengen. Dat is precies waar fototherapie toe uitnodigt.
